W3vina.COM Free Wordpress Themes Joomla Templates Best Wordpress Themes Premium Wordpress Themes Top Best Wordpress Themes 2012

Chùa Cầu – biểu tượng của du lịch Hội An

Luôn được sử dụng để quảng bá cho du lịch Hội An, Chùa Cầu được xem là biểu tượng của Di sản Văn hóa thế giới này.

Chùa Cầu là chiếc cầu trong khu Đô thị cổ Hội An, tỉnh Quảng Nam.

Theo sách “Hải ngoại kỷ sự” của một nhà sư Trung Quốc có nhắc lại rằng, năm 1719, nhân chuyến tuần du phương Nam, Chúa Nguyễn Phúc Chu khi từ phương Bắc đến Hội An đã thấy phía Tây phố có cầu, thuyền buôn tụ họp đông đúc bên phố chợ sông Hoài nên mới đặt tên cho là “Lai Viễn Kiều” (tức là cầu đón khách phương xa đến). Cùng với đó, Chúa đã cho mạ khắc biển vàng thành bức hoành phi nhằm ghi dấu nơi ngài đã đi qua. Cho đến nay, bức hoành phi chúa ban vẫn còn treo bên trong Chùa Cầu.

Tuy nhiên, trong một thư tịch cổ khác của nước nhà lại chép rằng, cây cầu cổ này được tìm thấy vào năm 1617 với tên gọi là “Cầu Nhật Bản“. Trong nhiều tài liệu ghi chép của các học giả nước ngoài đều xác định, Chùa Cầu được xây dựng vào năm 1593 cũng với tên gọi là “Cầu Nhật Bản” để thông thương buôn bán giữa người Hoa kiều và Nhật kiều. Chùa Cầu được ghi nhận là do các thương nhân người Nhật Bản góp tiền xây dựng, nên đôi khi người ta còn gọi là Cầu Nhật Bản, tuy kiến trúc đậm nét Việt Nam.

Tác giả Vũ Đức Tân trong bài viết có tựa đề Hội An đăng trên tạp chí Việt Nam cũng đã viết rằng cầu Nhật Bản (tức Nhật Bản Kiều) đã ra đời vào năm 1593.

Niên đại xây dựng cây cầu này vốn đã mơ hồ thì chuyện ai là người đứng ra xây dựng đến nay vẫn còn bỏ ngỏ.

Theo sách “Đại Nam nhất thống chí” của Quốc sử quán triều Nguyễn dưới thời vua Tự Đức (1847 – 1883) chép rằng: “Cầu ở xã Cẩm Phô về phía tây phố Hội An, huyện Diên Phước, nước khe chảy về phía Nam đổ vào sông Cái, cầu bắc ở trên. Tương truyền cầu này do người khách buôn Nhật Bản bắc, dưới cầu xây đá, trên lát ván, gác mái gồm bảy gian lợp ngói”. Còn nhà nghiên cứu người Pháp Albert Sallet đã cho biết thêm rằng: “Các truyền thuyết còn kể lại rằng một người Nhật Bản tên là Thanh đã xây dựng cây cầu này trên những cột bằng đá với bộ sườn siêu cấu trúc và một mái bằng ngói”. Rồi cũng có sách viết, từ cuối thế kỷ XVI – đầu thế kỷ XVII, người Minh Hương (Trung Hoa) ở Hội An đã khởi xướng xây cầu bắc qua nhằm tạo điều kiện để người dân hai con phố Faifo (Nhật Bản) và Ba Tàu (Trung Hoa) thông thương buôn bán.

Theo sách “Quảng Nam Minh Hương Tam Bảo Vụ” có đề cập sơ về lược sử người Minh Hương ở Hội An. Sách chép lại rằng, vào năm 1644, tình hình Trung Hoa chiến tranh loạn lạc. Nhiều người nhà Minh vì sợ nhà Thanh truy sát nên mới vượt một chặng đường dài đến đất Hội An để xin Chúa Nguyễn Phúc Lan tự nguyện gia nhập quốc tịch Việt Nam và thành lập nên làng Minh Hương tại cảng thị Hội An. Nhưng so với những người Nhật Bản thì người Minh Hương đến muộn hơn cả một thế kỷ nên không thể là chủ nhân của cây cầu được.

Cũng có một giai thoại khác được ghi lại, trước khi những thương gia Nhật Bản, Trung Hoa đến cảng thị Hội An buôn bán, thông thương thì chưa có danh xưng Hội An như bây giờ. Khi đó, vùng đất này là địa bàn phân bố của người Chiêm Thành, cảng thị nổi tiếng bây giờ gọi là cảng Đại Chiêm. Và cũng như nhiều dân tộc khác ở vùng Đông Nam Châu Á, người Chiêm Thành có tục thờ sinh thực khí mà cụ thể là “LingarYoni”. Do đó, khi xây dựng Chùa Cầu những chủ nhân vùng đất này dùng để thờ Linh Phù Thủy Khấu. “Linh Phù” có thể bắt nguồn từ chữ linga (sinh thực khí nam giới), còn “Thủy Khấu” dùng chỉ bọn cướp biển. Linh Phù Thủy Khấu là nhằm ám chỉ thủy thần phù hộ người đi biển tránh khỏi những tai ương khi đi biển, thoát khỏi những thuỷ quái. Cách lý giải này cũng có nhiều cơ sở vì người Chiêm Thành từng được biết đến với nghề đi biển giỏi và cũng có gốc gác từ người Đông Nam Á hải đảo trôi dạt sang.

Cũng theo sách sử để lại có chép rằng, năm 1633, tình hình Nhật Bản có biến động, Nhật hoàng đã ban bố lệnh đóng cửa không quan hệ giao thương với nước ngoài, đồng thời yêu cầu những người Nhật kiều đang sống và buôn bán ở nước ngoài phải hồi hương. Từ đó, phố Nhật Bản (Faifo) bắt đầu rơi vào thời kỳ suy tàn và cầu Nhật Bản được người Việt ở Hội An cai quản. Sau đó, chúa Nguyễn đã giao Chùa Cầu cho người Minh Hương quản lý và có nhiệm vụ chăm lo sửa chữa  cây cầu này.

Đến năm 1653, ngài Trung Lương Hầu Khổng Thiên Như, là một trong mười vị tiền hiền đầu tiên có công khai phá, thành lập làng Minh Hương ở Hội An đã đề xướng lên chúa Nguyễn đề nghị tu sửa cầu, và cho xây dựng thêm ngôi chùa nhỏ nằm sát cầu ở phía Tây để thờ Bắc Đế Chân Võ Tổ Sư (hay Huyền Thiên Đại Đế) cùng Trừng Hán Cung thờ Quan CôngMinh Hương Phật tự thờ Phật Quan Âm.

Sau khi ra đời phức hợp kiến trúc cầu Nhật Bản và chùa Bắc Đế, ngoài chức năng đi lại, chùa còn là nơi thờ tự tâm linh của những Hoa Kiều, Nhật Kiều và cả người Việt. Từ đó danh xưng cầu Nhật Bản dần bị quên lãng, người địa phương gọi nơi đây là Chùa Cầu.

Theo niên đại được ghi lại ở xà nóc và văn bia còn lại ở đầu cầu thì chiếc cầu đã được dựng lại vào năm 1817, ngôi chùa có lẽ cũng được trùng tu lại vào thời gian này. Theo sách vở để lại thì người làng Minh Hương đã có công bốn lần trùng tu cây cầu vào các năm 1763 dưới thời Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát, năm 1817 dưới thời vua Tự Đức, năm 1875 và 1917 dưới thời vua Khải Định. Và từ lần trùng tu cầu thứ hai trở đi, các sự việc đó đều được ghi lại bằng chữ Hán trên thượng lương và các xà dọc trên mái của cầu mà đến nay vẫn còn.

 

Một câu hỏi đặt ra là tại sao nếu cây cầu cổ đó là do người Minh Hương làm ra thì họ lại không viết rõ điều đó trên bi ký mà cũng viết là “tương truyền do người Nhật Bản làm ra“. Điều này cho phép khẳng định rằng các sử quan triều Nguyễn đã viết đúng sự thật lịch sử : cây cầu cổ đó do người Nhật Bản làm ra như tên gọi ban đầu của nó là “Nhật Bản Kiều” như đã được ghi lại trong thư tịch cổ nước ta. Chúa Nguyễn Phúc Chu ban cho cầu cái tên “Lai Viễn Kiều” có lẽ vì cây cầu vốn đã có tên là “Nhật Bản Kiều”, và Chúa Nguyễn đã có một tư duy tuyệt vời mới ban cho cây cầu cổ một cái tên mang hàm ý hết sức sâu xa: “cây cầu của những người từ phương xa tới“.

Chùa Cầu, cây cầu trấn yểm thuỷ quái!

Tương truyền, những người Nhật đầu tiên qua đây sinh sống trên con phố Faifo gần Chùa Cầu thường xuyên nhìn thấy trên mặt sông xuất hiện phần sống lưng của một con thủy quái. Họ cho rằng đó là một quái vật khổng lồ giống như con rồng, có phần đầu ở Ấn Độ, phần lưng thì ở tại đây còn phần đuôi ở tận vùng đất Phù Tang của xứ sở Nhật Bản.

Tương truyền việc xây dựng Chùa Cầu là để chế ngự con thuỷ quái.

Tương truyền việc xây dựng Chùa Cầu là để chế ngự con thuỷ quái.

Tục xa xưa người Nhật Bản nhắc đến thì đây là một con thuỷ quái dữ tợn mà khi nó trở mình thì gây nên lũ lụt, thiên tại tại Việt Nam còn quẫy đuôi thì làm cho đất nước Nhật bị động đất dữ dội, thậm chí có cả núi lửa phun trào, gây đại hoạ. Với kinh nghiệm của mình, người Nhật khi qua định cư tại Hội An đã cố tìm “thầy phù thuỷ” giỏi về phong thủy để xem thế đất, cắm điểm dựng đền thờ Huyền Thiên đại đế và các vị thần Trấn Vũ Bát đế nhằm ngăn chặn tai họa mà thuỷ quái gây ra.

Tương tự như người Nhật, gia phả của người Minh Hương đến ngụ cư lập làng từ thuở ban sơ cũng chép lại rằng, dưới chân cây cầu này khi xưa mang trong mình những huyền thoại về thần tích hang ổ loài thủy quái tên dữ tợn. Họ cho rằng, loài thủy quái kia thường xuyên ẩn mình dưới đáy bùn nước, khi gặp điều kiện sóng to, gió lớn, nước dâng cao mới tỉnh giấc trở mình quẫy đuôi làm nước sông dâng ngập cả phố cổ gây nhiều thiệt hại cho dân làng. Để yểm trừ, người dân lập hai khu phố đã xây miếu thờ, đắp tượng thần rồi làm rễ rước Huyền Thiên đại đế, Quan Văn Trấn Vũ, các vị thần linh về đây thờ tự nhằm ngăn chặn tai họa mà thuỷ quái gây ra.

Phức hợp kiến trúc Chùa Cầu được cho rằng còn mang ý nghĩa tâm linh, nó như là một thanh kiếm được đâm (yểm) xuống huyệt lưng con Cù, làm nó không cựa quậy, vùng vẫy hay quẫy đuôi được, mong trừ các tai họa “ập” đến người dân tại đây cũng như Nhật và Ấn Độ.

Sự thật có thể thấy, cứ mỗi năm đến mùa mưa, nước sông Hoài dâng cao đã nhấn chìm chùa Cầu. Nhiều người tin rằng, thuỷ quái bị người dân xây một cái cầu bắc qua “yểm bùa” nên rất giận dữ, muốn tìm cơ hội báo thù. Năm nào cũng vậy, Hội An cũng đều chịu chung cảnh lụt lội đe dọa. Những trận lụt lịch sử mà theo người dân là do “thuỷ quái” giận dữ  đã cuốn phăng bức tượng gỗ Huyền Thiên đại đế thờ trong chùa và một tượng khỉ đá, mãi đến hơn 20 năm sau mới tìm thấy, khi tìm thấy thì tượng khỉ đá đã mất dạng, hư hỏng hoàn toàn, phải đúc mới lại. Người dân lại truyền tai nhau nghe rằng bức tượng gỗ và tượng khỉ đá mất tích sau tìm lại được nhưng đã làm bùa ngải “trấn yểm” mất linh nghiệm dẫn đến Hội An vẫn liên tiếp bị nhấn chìm trong lũ lụt.

Kiến trúc Chùa Cầu

Chiếc cầu dài khoảng 18 m, có mái che, vắt cong qua lạch nước chảy ra sông Thu Bồn giáp ranh giữa hai đường Nguyễn Thị Minh Khai và Trần Phú.

Chùa Cầu là một trong những di tích có kiến trúc khá đặc biệt. Mái chùa lợp ngói âm dương che kín cả cây cầu. Trên cửa chính của Chùa Cầu có một tấm biển lớn chạm nổi 3 chữ Hán là Lai Viễn Kiều. Chùa và cầu đều làm bằng gỗ, sơn son chạm trổ rất công phu, mặt chùa quay về phía bờ sông. Hai đầu cầu có tượng thú bằng gỗ đứng chầu, một đầu là tượng chó, một đầu là tượng khỉ với ý niệm cầu mọi điều trong cuộc sống sẽ suôn sẻ, may mắn.

Người dân gọi đây là “Thần Hầu” và “Linh Cẩu”, tương truyền đó là những con vật mà người Nhật, người Ấn Độ hay người Chiêm Thành cùng sùng bái thờ tự từ cổ xưa. Cũng có thông tin cho rằng việc cân xứng 2 bên đầu cầu hai con linh vật trên là để ngụ ý về thời gian xây dựng công trình kéo dài 3 năm, bắt đầu động thổ từ năm Thân (con khỉ) và hoàn thành năm Tuất (con chó). Hơn nữa, có người cho rằng việc xây dựng hai bên đầu cầu những con chó và khỉ là một cách chỉ phương hướng trên địa bàn: Thân chỉ hướng “tây nam”; còn Tuất chỉ hướng “tây bắc”.

Ở hai bên cửa của cầu, nơi “Thần Hầu” và “Linh Cẩu” trấn giữ còn được khắc những dòng chữ Hán. Đôi câu đối chữ Hán ở phía cửa đông của cầu như sau:

Thiên cẩu song tinh an cấn thổ, Tử vi lưỡng tỉnh định khôn thân”.

Tạm dịch là: “Hai sao thiên cẩu trấn an đất cấn, Hai tướng tử vi định giữ cung khôn

Đôi câu đối chữ Hán ở cửa phía tây của cầu có nội dung:

Ngoạn nguyệt khách du châu vĩ điện, Khán hoa nhân đáo mã đề lôi”.

Tạm dịch là: “Khách ngắm trăng thuyền nhanh như chớp, Người xem hoa vó ngựa sấm vang

và những câu chuyện huyền bí xung quanh tượng “Thần Hầu”, “Linh Cẩu” toạ thiền vẫn tồn tại và truyền miệng cho đến đời nay.

Chùa Cầu tuy gọi là chùa nhưng bên trong không có tượng Phật, phần gian chính giữa (gọi là chùa) thờ một tượng gỗ Bắc Đế Trấn Võ – vị thần bảo hộ xứ sở, ban niềm vui hạnh phúc cho con người, thể hiện khát vọng thiêng liêng mà con người muốn gửi gắm cùng trời đất nhằm cầu mong mọi điều tốt đẹp.

Có câu thơ về Chùa Cầu – Hội An:

“Ai đi Phố Hội Chùa Cầu
Để thương để nhớ để sầu cho ai
Để sầu cho khách vãng lai
Để thương để nhớ cho ai chịu sầu.”

——————————————————————————

Nguoihoian.info tổng hợp theo: 

– Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, 1992, tr.379
– Albert Sallet. Le vieux Faifo. Bulletin des Amis du Vieux Hue n°10-12,1919 ; p. 501-506
– Trương Đình Hoanh, Quảng Nam Minh Hương Tam Bảo Vụ, Minh Hương lịch sử sơ lược, 1972 (Tài liệu nội bộ)
– Dương Đức Nhự. Việc trùng tu Chùa Cầu (Lai Viễn Kiều) ở Hội An, Kỷ yếu kỷ niệm 47 năm thành lập Trường Trung học Trần Quý Cáp, Hội An, 1999 ; tr. 16-22.
– Nguyễn Phước Tương, Cầu Nhật Bản, Hội An, Di sản Thế giới, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2003
– Và nhiều nguồn thông tin trực tuyến và qua Email khác.

4 Responses to Chùa Cầu – biểu tượng của du lịch Hội An

  1. CUONG TRUONG viết:

    Tôi muốn biết món mì “CAO LẦU” xuất xứ? vì sao lại mang tên “cao lầu”? tên này đâu liên quan gì món ăn? Tôi muốn có danh sách những quán ăn có bán món mì gỗ “CAO LẦU” tại phố cổ Hội-An. Tôi muốn xem hình ảnh một tô mì cao lầu? Cám ơn. TB: Trong những cuốn sách dạy nấu ăn tại VN có cuốn nào đề cập chi tiết về món cao lầu?

  2. Hiền Nguyễn viết:

    Mình muốn hỏi chỗ ăn nghỉ ở Hội an ý, bạn tư vấn giúp mình với được không?

  3. admin viết:

    Nước hôi thật, hôm qua ghé ngang mà hôi khó chịu, chịu không nổi!

  4. Hoàng viết:

    Chùa Cầu là nơi đầu tiên tớ đến, nước ở đây hơi hôi nhưng Chùa Cầu thì là điểm đẹp và ý nghĩa thật.
    Mong chính quyền sớm xử lý nguồn nước cho bớt hôi hám cái di tích đẹp.

Trả lời Hoàng Hủy

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *